เงินสดในมือสั่น! รัฐฯ จ่อใช้เงินบาทดิจิทัล

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้ประกาศแผนการพัฒนาและเตรียมความพร้อมในการใช้งานเงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) ซึ่งส่งสัญญาณถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของระบบการเงินในประเทศ การเคลื่อนไหวนี้มีเป้าหมายเพื่อยกระดับโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินให้ทันสมัย เพิ่มประสิทธิภาพ และลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการใช้เงินสดในรูปแบบเดิม

ภาพรวมอนาคตการเงินไทย: ประเด็นสำคัญที่ต้องรู้

• เงินบาทดิจิทัล (Retail CBDC) คือเงินสกุลบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย มีมูลค่าเทียบเท่าเงินสด และได้รับการรับรองตามกฎหมาย
• เป้าหมายหลักคือการเพิ่มทางเลือกในการชำระเงินที่ปลอดภัยและสะดวกสบาย ลดต้นทุนการจัดการเงินสด และเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำหรับนวัตกรรมทางการเงินในอนาคต
• ปัจจุบันโครงการยังอยู่ในขั้นตอนการพัฒนาและทดสอบนำร่อง (Pilot Test) ในวงจำกัด เพื่อประเมินผลกระทบและความพร้อมก่อนการใช้งานในวงกว้าง
• เงินบาทดิจิทัลมีความแตกต่างจากคริปโทเคอร์เรนซีโดยสิ้นเชิง เนื่องจากมีเสถียรภาพด้านมูลค่าและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของธนาคารกลาง
• การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้จะส่งผลกระทบต่อทั้งประชาชนทั่วไป ร้านค้า และระบบเศรษฐกิจโดยรวม โดยเฉพาะการเปลี่ยนผ่านไปสู่สังคมไร้เงินสดที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

บทนำ: ทำความเข้าใจปรากฏการณ์เงินบาทดิจิทัล

ในยุคที่เทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามามีบทบาทในทุกมิติของชีวิต แนวคิดเรื่อง เงินสดในมือสั่น! รัฐฯ จ่อใช้เงินบาทดิจิทัล ได้กลายเป็นหัวข้อที่ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง การเปลี่ยนผ่านจากเงินสดที่จับต้องได้ไปสู่เงินในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แต่ยังเป็นการปรับโครงสร้างระบบการชำระเงินของประเทศครั้งสำคัญ โครงการนี้สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามของภาครัฐในการเตรียมความพร้อมของประเทศไทยเพื่อเข้าสู่เศรษฐกิจดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ โดยมีธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นหน่วยงานหลักในการศึกษา วิจัย และพัฒนา เพื่อให้แน่ใจว่าการเปลี่ยนผ่านจะเป็นไปอย่างราบรื่นและเกิดประโยชน์สูงสุดต่อทุกภาคส่วน

เงินบาทดิจิทัลคืออะไร?

เงินบาทดิจิทัล หรือที่รู้จักในชื่อ Retail CBDC (Central Bank Digital Currency) คือ สกุลเงินบาทที่อยู่ในรูปแบบดิจิทัล ออกและรับรองโดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) โดยมีคุณสมบัติเทียบเท่ากับธนบัตรหรือเหรียญกษาปณ์ที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันทุกประการ กล่าวคือ 1 บาทดิจิทัล มีมูลค่าเท่ากับ 1 บาทเสมอ

แนวคิดหลักของเงินบาทดิจิทัลคือการสร้างเงินที่ปลอดภัยและมีความน่าเชื่อถือสูงสุดในรูปแบบดิจิทัล เพื่อเป็นอีกหนึ่งทางเลือกให้ประชาชนสามารถใช้ชำระค่าสินค้าและบริการ โอนเงิน หรือทำธุรกรรมทางการเงินอื่น ๆ ได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยไม่ต้องพึ่งพาเงินสดทางกายภาพ ซึ่งมีต้นทุนในการผลิต การขนส่ง และการบริหารจัดการที่สูงกว่า นอกจากนี้ เงินบาทดิจิทัลยังถูกออกแบบมาเพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่เปิดกว้างสำหรับนวัตกรรมและบริการทางการเงินใหม่ ๆ ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

ความแตกต่างระหว่างเงินบาทดิจิทัล คริปโทเคอร์เรนซี และเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money)

เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ชัดเจน การเปรียบเทียบคุณสมบัติของเงินบาทดิจิทัลกับสินทรัพย์ดิจิทัลและบริการชำระเงินอื่น ๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบันเป็นสิ่งสำคัญ

เหตุผลและความจำเป็นในการพัฒนา CBDC ของไทย

การตัดสินใจพัฒนาเงินบาทดิจิทัลของ ธปท. ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน แต่เป็นผลมาจากการศึกษาและติดตามแนวโน้มของโลกที่หลายประเทศกำลังมุ่งหน้าสู่เศรษฐกิจดิจิทัล เหตุผลสำคัญเบื้องหลังการพัฒนานี้ประกอบด้วย:

• การลดต้นทุนการใช้เงินสด: ระบบเศรษฐกิจที่พึ่งพาเงินสดมีต้นทุนที่มองไม่เห็นจำนวนมาก ตั้งแต่การพิมพ์ธนบัตร การผลิตเหรียญ การขนส่ง การจัดเก็บ และการรักษาความปลอดภัย การใช้เงินดิจิทัลจะช่วยลดต้นทุนเหล่านี้ได้อย่างมีนัยสำคัญ
• การเพิ่มประสิทธิภาพของระบบการชำระเงิน: ธุรกรรมผ่านเงินบาทดิจิทัลสามารถทำได้รวดเร็วขึ้นและมีต้นทุนต่ำลง ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อทั้งภาคธุรกิจและประชาชนทั่วไป
• การส่งเสริมนวัตกรรมทางการเงิน: CBDC จะเป็นเหมือน “ราง” หรือโครงสร้างพื้นฐานใหม่ที่เปิดให้ผู้พัฒนาสามารถสร้างสรรค์บริการทางการเงินรูปแบบใหม่ ๆ (Programmable Money) ที่ตอบโจทย์ความต้องการที่ซับซ้อนมากขึ้นได้
• การเพิ่มการเข้าถึงบริการทางการเงิน (Financial Inclusion): สำหรับประชาชนในพื้นที่ห่างไกลหรือกลุ่มที่ยังเข้าไม่ถึงบริการธนาคาร การมีเงินดิจิทัลที่เข้าถึงได้ผ่านอุปกรณ์มือถืออาจเป็นช่องทางใหม่ในการเข้าสู่ระบบการเงิน
• การเตรียมความพร้อมสำหรับอนาคต: เพื่อรักษาบทบาทของเงินบาทในฐานะสกุลเงินหลักของประเทศ ท่ามกลางการเติบโตของสินทรัพย์ดิจิทัลและสกุลเงินทางเลือกอื่น ๆ

เส้นทางการพัฒนาและการทดสอบเงินบาทดิจิทัล (Retail CBDC)

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินโครงการพัฒนา Retail CBDC ด้วยความรอบคอบ โดยแบ่งการดำเนินงานออกเป็นหลายขั้นตอน เพื่อให้สามารถศึกษาและทำความเข้าใจผลกระทบในทุกมิติ ก่อนที่จะพิจารณาการนำมาใช้งานจริงในวงกว้าง

ขั้นตอนการทดสอบ (Pilot Test) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ตั้งแต่ช่วงปลายปี 2565 ธปท. ได้เริ่มโครงการทดสอบการใช้งานเงินบาทดิจิทัลในวงจำกัด หรือที่เรียกว่า Pilot Test โดยร่วมมือกับสถาบันการเงินและผู้ให้บริการทางการเงินหลายแห่ง การทดสอบนี้แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก:

1. Foundation Track: เป็นการทดสอบในระดับพื้นฐาน เพื่อประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบเทคโนโลยีเบื้องหลังการใช้งาน CBDC ในกิจกรรมพื้นฐาน เช่น การฝาก ถอน และโอนเงิน โดยมีผู้เข้าร่วมทดสอบเป็นพนักงานและผู้บริหารของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในจำนวนจำกัด
2. Innovation Track: เป็นการทดสอบเพื่อค้นหานวัตกรรมหรือกรณีการใช้งาน (Use Case) ใหม่ ๆ ที่สามารถต่อยอดจากเทคโนโลยี CBDC ได้ โดยเปิดให้ภาคเอกชนและนักพัฒนาเสนอกรณีการใช้งานที่น่าสนใจเข้ามาประกวดและทดลองพัฒนาร่วมกัน

ผลลัพธ์ที่ได้จากการทดสอบทั้งสองส่วน รวมถึงผลสำรวจความคิดเห็นจากผู้เข้าร่วม จะถูกนำมาใช้เป็นข้อมูลสำคัญในการประเมินและกำหนดทิศทางการพัฒนาเงินบาทดิจิทัลของประเทศไทยในระยะต่อไป

เป้าหมายหลักของการทดสอบนำร่อง

การทดสอบ Pilot Test ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อนำ CBDC ออกมาใช้งานจริงในทันที แต่เป็นการทดลองเพื่อตอบคำถามสำคัญหลายประการ:

• ด้านเทคโนโลยี: ระบบสามารถรองรับปริมาณธุรกรรมจำนวนมากได้หรือไม่ มีความปลอดภัยเพียงพอต่อการโจมตีทางไซเบอร์หรือไม่ และสามารถทำงานร่วมกับระบบการชำระเงินอื่น ๆ ได้อย่างราบรื่นหรือไม่
• ด้านการออกแบบ: รูปแบบการใช้งานแบบใดที่เหมาะสมกับบริบทของคนไทย ควรมีการกำหนดวงเงินหรือไม่ และจะจัดการเรื่องความเป็นส่วนตัวของข้อมูลผู้ใช้งานอย่างไร
• ด้านผลกระทบ: การมี CBDC จะส่งผลกระทบต่อบทบาทของธนาคารพาณิชย์อย่างไร จะมีผลต่อเสถียรภาพของระบบการเงินโดยรวมหรือไม่ และจะส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้จ่ายของประชาชนอย่างไร

ผลกระทบและประโยชน์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากเงินบาทดิจิทัล

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้ในอนาคตจะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในหลายมิติ ทั้งในระดับบุคคล ภาคธุรกิจ และระดับประเทศ ซึ่งสามารถสรุปประโยชน์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นได้ดังนี้

ต่อประชาชนและผู้บริโภคทั่วไป

ประโยชน์ที่ชัดเจนที่สุดสำหรับประชาชนคือการมีทางเลือกในการชำระเงินที่สะดวก ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพสูงขึ้น การทำธุรกรรม เช่น การโอนเงิน หรือการจ่ายเงินค่าสินค้าและบริการ จะสามารถทำได้ทันทีโดยไม่มีค่าใช้จ่ายหรือมีค่าใช้จ่ายที่ต่ำมาก นอกจากนี้ยังช่วยลดความเสี่ยงที่เกิดจากการพกพาเงินสดจำนวนมาก เช่น การสูญหายหรือการถูกโจรกรรม

ต่อภาคธุรกิจและเศรษฐกิจมหภาค

สำหรับภาคธุรกิจ โดยเฉพาะร้านค้าขนาดเล็กและขนาดกลาง การรับชำระเงินผ่านเงินบาทดิจิทัลจะช่วยลดต้นทุนในการบริหารจัดการเงินสด เช่น ค่าธรรมเนียมการฝากเงิน หรือการเดินทางไปธนาคาร นอกจากนี้ ข้อมูลการชำระเงินแบบดิจิทัลยังสามารถนำไปต่อยอดในการวิเคราะห์พฤติกรรมลูกค้าเพื่อพัฒนาสินค้าและบริการได้อีกด้วย ในระดับมหภาค การเพิ่มขึ้นของธุรกรรมดิจิทัลจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและความโปร่งใสในระบบเศรษฐกิจ ส่งผลให้อัตราการหมุนเวียนของเงินเร็วขึ้น ซึ่งอาจมีส่วนช่วยกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจได้

เงินบาทดิจิทัลไม่ได้เป็นเพียงเงินอีกรูปแบบหนึ่ง แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่จะขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศและเปิดประตูสู่บริการทางการเงินรูปแบบใหม่ในอนาคต

นโยบายภาครัฐและการส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล

เงินบาทดิจิทัลจะเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับภาครัฐในการดำเนินนโยบายทางการคลัง ตัวอย่างเช่น โครงการกระเป๋าเงินดิจิทัล (Digital Wallet) ของรัฐบาลที่มีเป้าหมายในการกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากผ่านการแจกเงิน 10,000 บาท การใช้เงินดิจิทัลในโครงการลักษณะนี้จะช่วยให้การส่งมอบเงินช่วยเหลือไปยังกลุ่มเป้าหมาย เช่น กลุ่มเปราะบางหรือเกษตรกร เป็นไปอย่างรวดเร็ว ตรงจุด และสามารถตรวจสอบได้ ลดปัญหาการรั่วไหลและเพิ่มความโปร่งใสในการใช้จ่ายงบประมาณ

อย่างไรก็ตาม การดำเนินโครงการที่เกี่ยวข้องกับเงินดิจิทัลภาครัฐต้องทำด้วยความระมัดระวัง ดังที่เห็นจากการชะลอโครงการ Digital Wallet ในบางช่วงเวลา เพื่อประเมินผลกระทบต่อ GDP และปรับปรุงแนวทางให้เหมาะสมที่สุด นอกจากนี้ นโยบายส่งเสริมตลาดสินทรัพย์ดิจิทัลอื่น ๆ เช่น การยกเว้นภาษีกำไรจากการซื้อขายคริปโทเคอร์เรนซี ก็เป็นส่วนหนึ่งของภาพใหญ่ที่รัฐบาลต้องการผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางสินทรัพย์ดิจิทัลของภูมิภาค ซึ่งการมีเงินบาทดิจิทัลเป็นพื้นฐานจะช่วยสนับสนุนเป้าหมายนี้ได้

ความท้าทายและประเด็นที่ต้องพิจารณา

แม้ว่าเงินบาทดิจิทัลจะมีศักยภาพในการสร้างประโยชน์มากมาย แต่การนำมาใช้งานจริงก็ยังมีความท้าทายและประเด็นที่ต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน

ความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานและประชาชน

ความท้าทายประการแรกคือความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide) ประชาชนบางกลุ่ม โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล อาจยังไม่มีความคุ้นเคยหรือไม่สามารถเข้าถึงสมาร์ทโฟนและอินเทอร์เน็ตได้ การเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบดิจิทัลจึงต้องคำนึงถึงคนกลุ่มนี้ด้วย เพื่อไม่ให้ใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง การให้ความรู้และสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับเทคโนโลยีใหม่จึงเป็นสิ่งจำเป็น

ความปลอดภัยทางไซเบอร์และความเป็นส่วนตัวของข้อมูล

เมื่อธุรกรรมทางการเงินทั้งหมดอยู่ในรูปแบบดิจิทัล ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยทางไซเบอร์ย่อมเพิ่มขึ้นเป็นเงาตามตัว ระบบ CBDC จะต้องมีการป้องกันที่แข็งแกร่งเพื่อรับมือกับการโจมตีในรูปแบบต่าง ๆ นอกจากนี้ ประเด็นความเป็นส่วนตัวของข้อมูล (Data Privacy) ก็เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง จะต้องมีการออกแบบระบบที่สมดุลระหว่างความสามารถในการตรวจสอบเพื่อป้องกันการฟอกเงินกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้งาน ไม่ให้รัฐบาลหรือหน่วยงานใดสามารถติดตามการใช้จ่ายของประชาชนได้ทุกฝีก้าว

ผลกระทบต่อสถาบันการเงินและระบบการเงินโดยรวม

การมีเงินบาทดิจิทัลซึ่งเป็นเงินที่ปลอดภัยที่สุดอาจทำให้ประชาชนบางส่วนย้ายเงินฝากจากธนาคารพาณิชย์มาถือครองในรูปของ CBDC แทน โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดวิกฤตความเชื่อมั่น (Bank Run) ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อสภาพคล่องและเสถียรภาพของระบบธนาคารพาณิชย์ได้ ดังนั้น ธปท. จึงต้องออกแบบกฎเกณฑ์และกลไกอย่างรอบคอบ เช่น การกำหนดวงเงินในการถือครอง CBDC เพื่อลดความเสี่ยงดังกล่าว

สรุป: ก้าวต่อไปของประเทศไทยสู่สังคมไร้เงินสด

โครงการเงินบาทดิจิทัลถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการปฏิรูปโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศไทย เพื่อก้าวเข้าสู่ยุคเศรษฐกิจดิจิทัลอย่างสมบูรณ์แบบ แม้ว่าปัจจุบันจะยังอยู่ในขั้นตอนการทดสอบและประเมินผล แต่ทิศทางที่ชัดเจนคือการมุ่งหน้าสู่สังคมที่พึ่งพาเงินสดน้อยลง และใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ความสะดวก และความปลอดภัยในการทำธุรกรรมทางการเงิน

การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้จะส่งผลกระทบต่อทุกคน ไม่ว่าจะเป็นประชาชนทั่วไป ผู้ประกอบการ หรือแม้แต่ภาครัฐเอง การเตรียมความพร้อม ทำความเข้าใจถึงโอกาสและความท้าทาย ตลอดจนการติดตามความคืบหน้าของโครงการจากธนาคารแห่งประเทศไทยอย่างใกล้ชิด จึงเป็นสิ่งสำคัญสำหรับทุกคนในการปรับตัวและใช้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคตอันใกล้นี้