ลาก่อนเงินสด? ‘บาทดิจิทัล’ เริ่มทดลองใช้แล้ววันนี้

การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีการเงินกำลังดำเนินไปอย่างรวดเร็วทั่วโลก และประเทศไทยก็เป็นหนึ่งในประเทศที่ก้าวทันกระแสดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง ล่าสุด ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้ริเริ่มโครงการที่อาจปฏิวัติรูปแบบการใช้จ่ายของผู้คนในอนาคต

ประเด็นสำคัญของเงินบาทดิจิทัล

• เงินบาทดิจิทัล คือ สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลาง (CBDC) มีมูลค่าคงที่เทียบเท่าเงินบาทธนบัตรในอัตรา 1:1 และได้รับการรับรองทางกฎหมาย
• โครงการทดลอง Retail CBDC ในวงจำกัดได้เริ่มขึ้นแล้วในช่วงปี 2023-2566 เพื่อทดสอบการใช้งานชำระค่าสินค้าและบริการในชีวิตประจำวัน
• การพัฒนานี้ต่อยอดจากพฤติกรรมผู้บริโภคที่คุ้นเคยกับการชำระเงินดิจิทัลอยู่แล้ว สะท้อนจากสถิติการใช้งานโมบายแบงก์กิ้งและ PromptPay ที่เติบโตอย่างก้าวกระโดด
• เป้าหมายหลักคือการเพิ่มทางเลือกในการชำระเงินที่สะดวก ปลอดภัย ลดต้นทุนการจัดการเงินสด และส่งเสริมนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ
• บาทดิจิทัลมีความแตกต่างจากคริปโตเคอร์เรนซีเอกชนอย่างชัดเจนในด้านเสถียรภาพของมูลค่าและการรับรองโดยภาครัฐ ซึ่งสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้ใช้งาน

บทนำสู่ยุคใหม่ของเงินตราไทย

คำถามที่ว่า ลาก่อนเงินสด? ‘บาทดิจิทัล’ เริ่มทดลองใช้แล้ววันนี้ ได้กลายเป็นหัวข้อสนทนาที่น่าสนใจในแวดวงการเงินและเทคโนโลยีของไทย การเปิดตัวโครงการนำร่องเงินบาทดิจิทัลสำหรับภาคประชาชน หรือ Retail CBDC (Central Bank Digital Currency) โดยธนาคารแห่งประเทศไทย ถือเป็นหมุดหมายสำคัญที่สะท้อนถึงการปรับตัวของระบบการเงินให้เข้ากับยุคดิจิทัล โครงการนี้ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อทดแทนเงินสดหรือเงินฝากในบัญชีธนาคารในทันที แต่เป็นการสร้าง “เงินอีกรูปแบบหนึ่ง” ที่มีสถานะเทียบเท่าธนบัตร สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย แต่อยู่ในรูปแบบดิจิทัลที่เข้าถึงได้ง่ายและมีประสิทธิภาพสูงขึ้น

ความสำคัญของโครงการนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเพิ่มความสะดวกสบาย แต่ยังเป็นการวางโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินสำหรับอนาคต ที่จะรองรับนวัตกรรมและบริการทางการเงินรูปแบบใหม่ๆ ที่อาจเกิดขึ้นในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า การทดลองในวงจำกัดนี้จึงเป็นขั้นตอนที่จำเป็นเพื่อศึกษาผลกระทบ ทำความเข้าใจพฤติกรรมผู้ใช้งาน และปรับปรุงระบบให้มีความพร้อมก่อนการพิจารณาขยายผลในวงกว้างต่อไป การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางบริบทที่สังคมไทยมีความพร้อมสูงในการยอมรับเทคโนโลยีดิจิทัล ดังจะเห็นได้จากความสำเร็จของการชำระเงินผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ที่แพร่หลายอยู่แล้ว

นิยามและความสำคัญของเงินบาทดิจิทัล (CBDC)

เพื่อทำความเข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ จำเป็นต้องเริ่มต้นจากการทำความรู้จักกับแนวคิดพื้นฐานของเงินบาทดิจิทัล รวมถึงความแตกต่างของเงินประเภทนี้กับรูปแบบเงินอื่นๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบัน

เงินบาทดิจิทัลคืออะไร?

เงินบาทดิจิทัล หรือ Retail CBDC คือ สกุลเงินบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งเป็นธนาคารกลางของประเทศโดยตรง มีคุณสมบัติเทียบเท่ากับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่ใช้อยู่ในปัจจุบันทุกประการ กล่าวคือ มีมูลค่าคงที่เสมอ โดย 1 บาทดิจิทัล จะมีมูลค่าเท่ากับ 1 บาทเสมอ (อัตราแลกเปลี่ยน 1:1) และสามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายเหมือนเงินสด

เทคโนโลยีเบื้องหลังการพัฒนาบาทดิจิทัลนั้นมีลักษณะคล้ายคลึงกับเทคโนโลยีบัญชีแยกประเภทแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology: DLT) หรือบล็อกเชน ซึ่งเป็นรากฐานของคริปโตเคอร์เรนซี แต่มีความแตกต่างในแง่ของการควบคุมและการกำกับดูแล โดยระบบของ CBDC จะเป็นระบบที่ควบคุมโดยธนาคารกลาง เพื่อให้มั่นใจได้ถึงความปลอดภัย เสถียรภาพ และประสิทธิภาพสูงสุด ต่างจากคริปโตเคอร์เรนซีส่วนใหญ่ที่เป็นระบบกระจายศูนย์เต็มรูปแบบและไม่มีหน่วยงานกลางกำกับดูแล

เปรียบเทียบความแตกต่าง: บาทดิจิทัล, เงินสด และคริปโตเคอร์เรนซี

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น การเปรียบเทียบคุณสมบัติในมิติต่างๆ จะช่วยให้เข้าใจถึงตำแหน่งและบทบาทของเงินบาทดิจิทัลในระบบนิเวศทางการเงินได้ดียิ่งขึ้น

เส้นทางสู่สังคมไร้เงินสดของประเทศไทย

การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน แต่เป็นผลต่อเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้บริโภคและโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของไทยที่พัฒนามาอย่างต่อเนื่องตลอดทศวรรษที่ผ่านมา

ภาพรวมเศรษฐกิจดิจิทัลไทยในปี 2025

ข้อมูลล่าสุดในปี 2025 สะท้อนให้เห็นถึงความพร้อมของสังคมไทยในการเข้าสู่ยุคดิจิทัลอย่างเต็มตัว ตัวชี้วัดสำคัญคือจำนวนบัญชีโมบายแบงก์กิ้งที่มีมากกว่า 107 ล้านบัญชี ซึ่งเป็นจำนวนที่สูงกว่าจำนวนประชากรของประเทศเสียอีก ตัวเลขนี้บ่งชี้ว่าประชาชนจำนวนมากไม่เพียงแค่เข้าถึงบริการธนาคารผ่านสมาร์ทโฟน แต่ยังมีการเปิดใช้งานหลายบัญชีเพื่อวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกันไป ซึ่งแสดงถึงความคุ้นเคยและความไว้วางใจในระบบการเงินดิจิทัล

ยิ่งไปกว่านั้น โครงสร้างพื้นฐานการชำระเงินอย่าง “พร้อมเพย์” (PromptPay) ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของผู้คนไปแล้ว โดยมีมูลค่าการทำธุรกรรมสะสมสูงถึง 47 ล้านล้านบาท ความสำเร็จของพร้อมเพย์ได้พิสูจน์ให้เห็นว่าคนไทยพร้อมที่จะยอมรับวิธีการชำระเงินที่สะดวก รวดเร็ว และมีค่าใช้จ่ายต่ำ การเติบโตเหล่านี้ได้ปูทางให้เงินสดค่อยๆ ลดบทบาทความสำคัญลงในการทำธุรกรรมประจำวัน และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเกิดขึ้นของเงินบาทดิจิทัล

การมาถึงของเงินบาทดิจิทัลไม่ได้หมายถึงการสิ้นสุดของเงินสดในทันที แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการมีทางเลือกทางการเงินที่หลากหลายและทันสมัยมากขึ้นสำหรับทุกคน

โครงการทดลอง Retail CBDC: ก้าวแรกสู่การใช้งานจริง

ธนาคารแห่งประเทศไทยได้เริ่มดำเนินโครงการทดสอบ Retail CBDC ในวงจำกัด (Pilot Test) ตั้งแต่ช่วงปลายปี 2023 และต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อทดสอบและประเมินประสิทธิภาพของระบบในสภาพแวดล้อมจริง การทดลองนี้แบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก:

1. ระดับพื้นฐาน (Foundation Track): เป็นการทดสอบการทำงานของระบบหลักในการโอนและชำระเงินด้วยบาทดิจิทัล เพื่อให้แน่ใจว่าระบบมีความเสถียร ปลอดภัย และสามารถรองรับการทำธุรกรรมจำนวนมากได้
2. ระดับนวัตกรรม (Innovation Track): เป็นการเปิดให้ภาคเอกชนและนักพัฒนาเสนอกรณีการใช้งาน (Use Case) ใหม่ๆ บนแพลตฟอร์ม CBDC เพื่อสำรวจศักยภาพในการสร้างบริการทางการเงินที่แปลกใหม่และตอบโจทย์ผู้บริโภคได้ดียิ่งขึ้น

การทดลองนี้ดำเนินการใน “พื้นที่จำกัด” โดยมีผู้เข้าร่วมเป็นพนักงานของธนาคารที่ร่วมโครงการและร้านค้าที่ได้รับคัดเลือกจำนวนหนึ่ง เพื่อควบคุมผลกระทบและเก็บข้อมูลได้อย่างใกล้ชิด ซึ่งผลลัพธ์และข้อเสนอแนะที่ได้จากโครงการนำร่องนี้ จะเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับ ธปท. ในการตัดสินใจเกี่ยวกับทิศทางการพัฒนาและการนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้ในวงกว้างต่อไปในอนาคต

ศักยภาพและความท้าทายของเงินบาทดิจิทัล

แม้ว่าเงินบาทดิจิทัลจะมีศักยภาพในการยกระดับระบบการเงินของประเทศ แต่ก็มาพร้อมกับความท้าทายและประเด็นที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบเช่นกัน

ประโยชน์และโอกาสในอนาคต

การนำเงินบาทดิจิทัลมาใช้มีข้อดีที่คาดหวังได้หลายประการ:

• เพิ่มความสะดวกและลดต้นทุน: ประชาชนสามารถทำธุรกรรมได้โดยตรงผ่านดิจิทัลวอลเล็ต โดยไม่ต้องพกพาเงินสด ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงจากการสูญหายหรือถูกโจรกรรม ในขณะที่ภาคธุรกิจและระบบเศรษฐกิจโดยรวมจะได้รับประโยชน์จากการลดต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเงินสด เช่น ค่าใช้จ่ายในการพิมพ์ธนบัตร การขนส่ง การนับ และการเก็บรักษา
• ส่งเสริมนวัตกรรมทางการเงิน (FinTech): โครงสร้างพื้นฐานของ CBDC สามารถเป็นแพลตฟอร์มเปิดที่เอื้อให้นักพัฒนาสามารถสร้างสรรค์บริการทางการเงินใหม่ๆ ที่เชื่อมต่อกับระบบได้ เช่น การตั้งโปรแกรมเงื่อนไขการชำระเงิน (Programmable Money) สำหรับนโยบายภาครัฐ หรือการพัฒนาโซลูชันการชำระเงินสำหรับธุรกิจขนาดเล็ก
• เพิ่มประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบการชำระเงิน: การทำธุรกรรมผ่านระบบดิจิทัลที่ควบคุมโดยธนาคารกลางสามารถตรวจสอบและติดตามได้ง่ายกว่าเงินสด ซึ่งอาจช่วยลดปัญหาที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจนอกระบบหรือการทำธุรกรรมที่ผิดกฎหมาย
• รองรับเศรษฐกิจดิจิทัลเต็มรูปแบบ: ในอนาคตที่ทุกอย่างเชื่อมต่อกันผ่านอินเทอร์เน็ต (Internet of Things) การมีเงินในรูปแบบดิจิทัลที่สามารถทำธุรกรรมระหว่างอุปกรณ์ต่างๆ ได้อย่างราบรื่น จะเป็นองค์ประกอบที่สำคัญอย่างยิ่ง

ความเสี่ยงและประเด็นที่ต้องพิจารณา

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงสู่ระบบเงินดิจิทัลเต็มรูปแบบจำเป็นต้องพิจารณาถึงความท้าทายต่างๆ อย่างรอบด้าน:

• ความปลอดภัยทางไซเบอร์: ระบบการเงินดิจิทัลย่อมมีความเสี่ยงต่อการถูกโจมตีทางไซเบอร์ การสร้างระบบที่มีความมั่นคงปลอดภัยสูงสุดจึงเป็นสิ่งสำคัญอันดับแรก
• การเข้าถึงและความเท่าเทียม: ต้องมั่นใจว่าประชาชนทุกกลุ่ม โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล หรือผู้ที่ไม่มีสมาร์ทโฟน สามารถเข้าถึงและใช้งานเงินบาทดิจิทัลได้ เพื่อไม่ให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide)
• ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล: การทำธุรกรรมผ่านระบบดิจิทัลจะมีการบันทึกข้อมูลไว้ จำเป็นต้องมีนโยบายและกฎหมายที่ชัดเจนในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้งาน เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและป้องกันการนำข้อมูลไปใช้ในทางที่ผิด
• ผลกระทบต่อสถาบันการเงิน: การที่ประชาชนสามารถถือเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางได้โดยตรง อาจส่งผลกระทบต่อบทบาทของธนาคารพาณิชย์ในฐานะตัวกลางทางการเงิน ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องออกแบบนโยบายอย่างระมัดระวังเพื่อรักษาเสถียรภาพของระบบการเงินโดยรวม

อนาคตของระบบการเงินไทย

การพัฒนาเงินบาทดิจิทัลไม่ได้หยุดอยู่แค่การสร้างทางเลือกในการชำระเงิน แต่ยังเป็นการเปิดประตูสู่การเชื่อมต่อกับโลกการเงินดิจิทัลที่กว้างขึ้น

การเชื่อมโยงกับโลกสินทรัพย์ดิจิทัล

นอกเหนือจากโครงการ CBDC ของภาครัฐแล้ว ในภาคเอกชนก็มีการพัฒนาที่น่าสนใจเช่นกัน โดยในปี 2025 ได้มีการพัฒนา Stablecoin ที่ผูกมูลค่ากับเงินบาทในอัตรา 1:1 ภายใต้ชื่อ “THBX” ซึ่งเริ่มได้รับความนิยมในตลาดคริปโตเคอร์เรนซี แม้ว่า THBX จะเป็นสินทรัพย์ดิจิทัลที่ออกโดยเอกชนและมีความแตกต่างจาก CBDC แต่ก็สะท้อนให้เห็นถึงแนวโน้มและความต้องการในการใช้สกุลเงินดิจิทัลที่มีมูลค่าคงที่อ้างอิงกับเงินบาท เพื่อเป็นสะพานเชื่อมระหว่างโลกการเงินแบบดั้งเดิมกับโลกของสินทรัพย์ดิจิทัล ปรากฏการณ์นี้แสดงให้เห็นว่าศักยภาพของเงินในรูปแบบดิจิทัลนั้นสามารถขยายขอบเขตออกไปได้อย่างกว้างขวาง

บทสรุปและการเตรียมพร้อมสู่อนาคต

สรุปได้ว่า คำกล่าวที่ว่า “ลาก่อนเงินสด” อาจไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นในเร็ววันนี้ แต่การเริ่มต้นทดลองใช้เงินบาทดิจิทัลในประเทศไทยถือเป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่า อนาคตของเงินกำลังมุ่งหน้าสู่รูปแบบดิจิทัลอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ โครงการนี้คือการวางรากฐานสำคัญเพื่อรองรับเศรษฐกิจและสังคมไร้เงินสดในอนาคต โดยมีเป้าหมายสูงสุดเพื่อให้ประชาชนมีทางเลือกในการใช้จ่ายที่สะดวก ปลอดภัย และเข้าถึงได้อย่างทั่วถึง

การเปลี่ยนผ่านนี้จะช่วยผลักดันให้ระบบการเงินของไทยมีความทันสมัยและสามารถแข่งขันได้ในเวทีโลก การติดตามความคืบหน้าของโครงการเงินบาทดิจิทัลและนวัตกรรมทางการเงินอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด จะเป็นประโยชน์ต่อการปรับตัวและเตรียมความพร้อมสำหรับอนาคตทางการเงินที่กำลังจะมาถึง