ขวด-กระป๋องมีค่า! กฎใหม่ ‘มัดจำขยะ’ เริ่มใช้ทั่วประเทศ

การจัดการขยะกำลังจะก้าวเข้าสู่มิติใหม่ เมื่อภาครัฐเตรียมบังคับใช้นโยบายด้านสิ่งแวดล้อมครั้งสำคัญทั่วประเทศ ซึ่งจะเปลี่ยนมุมมองที่ผู้คนมีต่อบรรจุภัณฑ์เครื่องดื่มที่ใช้แล้วทิ้งไปอย่างสิ้นเชิง นโยบายนี้ไม่เพียงแต่ส่งเสริมการรีไซเคิล แต่ยังสร้างมูลค่าให้กับสิ่งที่เคยถูกมองว่าเป็นเพียงขยะอีกด้วย

ประเด็นสำคัญของนโยบายมัดจำขยะ

• การบังคับใช้ระบบมัดจำคืนเงิน (Deposit Return Scheme): นโยบายใหม่จะนำระบบมัดจำคืนเงินมาใช้กับขวดพลาสติกและกระป๋องอลูมิเนียมทั่วประเทศ เพื่อสร้างแรงจูงใจให้ผู้บริโภคนำบรรจุภัณฑ์กลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล
• เงินมัดจำเมื่อซื้อ คืนเงินเมื่อส่งคืน: ผู้บริโภคจะถูกบวกค่ามัดจำเข้าไปในราคาเครื่องดื่ม และจะได้รับเงินจำนวนดังกล่าวคืนเต็มจำนวนเมื่อนำบรรจุภัณฑ์ที่ว่างเปล่าไปคืน ณ จุดรับคืนที่กำหนด
• การปฏิรูปค่าธรรมเนียมขยะ: ควบคู่ไปกับระบบมัดจำ กรุงเทพมหานครเตรียมนำร่องใช้ระบบค่าธรรมเนียมจัดการขยะใหม่ในปี 2568 โดยคิดตามปริมาณขยะจริงและอัตราการคัดแยกขยะของแต่ละครัวเรือน
• สร้างแรงจูงใจทางการเงิน: ครัวเรือนที่คัดแยกขยะอย่างถูกวิธีจะจ่ายค่าธรรมเนียมในอัตราที่ต่ำกว่าครัวเรือนที่ไม่คัดแยกขยะอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งอาจแตกต่างกันถึง 3 เท่า
• เป้าหมายสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน: นโยบายทั้งหมดนี้มีเป้าหมายเพื่อลดปริมาณขยะที่ต้องนำไปฝังกลบ เพิ่มอัตราการรีไซเคิลวัสดุที่มีค่า และผลักดันประเทศไปสู่หลักการเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) อย่างเป็นรูปธรรม

การมาถึงของนโยบาย ขวด-กระป๋องมีค่า! กฎใหม่ ‘มัดจำขยะ’ เริ่มใช้ทั่วประเทศ นับเป็นการปฏิรูปแนวทางการจัดการขยะครั้งใหญ่ของไทย โดยอาศัยหลักการทางเศรษฐศาสตร์เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้บริโภคและส่งเสริมความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม ระบบนี้มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า “ระบบมัดจำคืนเงิน” หรือ Deposit Return Scheme (DRS) ซึ่งจะเปลี่ยนให้ขวดพลาสติกและกระป๋องอลูมิเนียมที่เคยถูกทิ้งให้กลายเป็น “สินทรัพย์” ที่มีมูลค่ารอการไถ่ถอนคืน นโยบายนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะปัญหาขยะพลาสติกที่ส่งผลกระทบในวงกว้าง

ทำความเข้าใจระบบมัดจำคืนเงิน (Deposit Return Scheme)

ระบบมัดจำคืนเงิน (DRS) เป็นเครื่องมือนโยบายที่ได้รับการยอมรับและนำไปใช้ในหลายประเทศทั่วโลกเพื่อเพิ่มอัตราการเก็บกลับบรรจุภัณฑ์เครื่องดื่มมาสู่กระบวนการรีไซเคิล แนวคิดของระบบนี้เรียบง่ายแต่ทรงพลัง โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างวงจรปิด (Closed-loop) ให้กับวัสดุบรรจุภัณฑ์ ลดการรั่วไหลสู่สิ่งแวดล้อม และส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าสูงสุด

หลักการทำงานเบื้องต้น

กลไกของระบบมัดจำคืนเงินทำงานอย่างเป็นขั้นตอนและเชื่อมโยงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมดในห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ผู้ผลิตไปจนถึงผู้บริโภค ดังนี้:

ฯลฯ