“`html

ลาก่อนเงินสด! รัฐจ่อบังคับใช้ ‘บาทดิจิทัล’ ทั่วไทย

ประเทศไทยกำลังเดินหน้าสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์ในระบบการเงิน เมื่อมีแนวโน้มว่าอาจจะมีการบังคับใช้ ‘บาทดิจิทัล’ ทั่วไทยในอนาคตอันใกล้ ซึ่งเป็นการส่งสัญญาณถึงการเปลี่ยนผ่านจากสังคมที่พึ่งพาเงินสดไปสู่สังคมไร้เงินสดอย่างเต็มรูปแบบ สกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางนี้จะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการใช้จ่ายในชีวิตประจำวันของทุกคน

แนวคิดเรื่อง ลาก่อนเงินสด! รัฐจ่อบังคับใช้ ‘บาทดิจิทัล’ ทั่วไทย ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป แต่เป็นทิศทางที่ชัดเจนของนโยบายการเงินที่มุ่งยกระดับโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินของประเทศให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและเศรษฐกิจโลก การมาถึงของเงินบาทดิจิทัล หรือ Central Bank Digital Currency (CBDC) ซึ่งพัฒนาโดยธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ถือเป็นก้าวสำคัญที่จะเปลี่ยนโฉมหน้าการทำธุรกรรมและการใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ด้วยความพร้อมของประชาชนที่คุ้นเคยกับการใช้จ่ายผ่านช่องทางดิจิทัลอยู่แล้ว โดยเฉพาะการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของโมบายแบงก์กิ้งและระบบ PromptPay ทำให้การเปลี่ยนผ่านนี้อาจเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วกว่าที่คาดการณ์ไว้

การพัฒนานี้มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุนในระบบเศรษฐกิจ และสร้างโอกาสใหม่ๆ ทางการเงินให้กับประชาชนและภาคธุรกิจ ขณะเดียวกันก็เป็นการเตรียมความพร้อมของประเทศเพื่อรับมือกับความท้าทายในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล การทำความเข้าใจถึงหลักการทำงาน ผลกระทบ และการเตรียมตัวจึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคน

ทำความรู้จักเงินบาทดิจิทัล: สกุลเงินแห่งอนาคตของไทย

ก่อนที่จะก้าวไปสู่การใช้งานจริง การทำความเข้าใจถึงนิยามและคุณสมบัติพื้นฐานของเงินบาทดิจิทัลเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนว่าสกุลเงินรูปแบบใหม่นี้แตกต่างจากเงินสดและเงินในบัญชีธนาคารที่เราคุ้นเคยอย่างไร

คำจำกัดความและสถานะทางกฎหมาย

เงินบาทดิจิทัล (CBDC) คือ เงินบาทในรูปแบบดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารแห่งประเทศไทย ซึ่งเป็นธนาคารกลางของประเทศ มีคุณสมบัติสำคัญคือ มีสถานะเป็นเงินที่ใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย (Legal Tender) เช่นเดียวกับธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งหมายความว่า บาทดิจิทัลมีมูลค่าเทียบเท่ากับเงินสด 1:1 เสมอ

ความแตกต่างที่สำคัญระหว่างบาทดิจิทัลกับเงินฝากในบัญชีธนาคารพาณิชย์ (Commercial Bank Money) ที่เราใช้ผ่านแอปพลิเคชันโมบายแบงก์กิ้ง คือ บาทดิจิทัลเป็นหนี้สินของธนาคารกลางโดยตรง ในขณะที่เงินฝากในบัญชีธนาคารเป็นหนี้สินของธนาคารพาณิชย์นั้นๆ ส่วนความแตกต่างจากคริปโทเคอร์เรนซี (Cryptocurrency) อย่างบิตคอยน์ คือ บาทดิจิทัลถูกควบคุมและรับรองโดยหน่วยงานกลาง (Centralized) ทำให้มีเสถียรภาพด้านมูลค่า ไม่มีความผันผวนรุนแรง และมีความปลอดภัยสูงกว่า

เหตุผลและความสำคัญของการพัฒนา CBDC

ธนาคารแห่งประเทศไทยเล็งเห็นถึงความจำเป็นในการพัฒนาบาทดิจิทัลด้วยเหตุผลหลายประการ เพื่อตอบสนองต่อบริบททางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ดังนี้:

• เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุน: การใช้เงินสดมีต้นทุนแฝงที่สูง ทั้งในด้านการผลิต การจัดเก็บ การขนส่ง และการจัดการ การเปลี่ยนมาใช้บาทดิจิทัลจะช่วยลดต้นทุนเหล่านี้ในระบบเศรษฐกิจโดยรวมได้อย่างมีนัยสำคัญ
• เพื่อรองรับเศรษฐกิจดิจิทัล: การเติบโตของภาคธุรกิจดิจิทัลและนวัตกรรมทางการเงินต้องการโครงสร้างพื้นฐานที่รองรับการทำธุรกรรมที่รวดเร็ว ปลอดภัย และสามารถตั้งโปรแกรมได้ (Programmability) ซึ่งบาทดิจิทัลสามารถตอบโจทย์ในส่วนนี้ได้
• เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการทางการเงิน (Financial Inclusion): บาทดิจิทัลอาจเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ประชาชนกลุ่มที่ยังเข้าไม่ถึงบริการทางการเงินสามารถมีบัญชีหรือกระเป๋าเงินดิจิทัลพื้นฐานได้ง่ายขึ้น
• เพื่อรักษาเสถียรภาพของระบบการเงิน: ในยุคที่เงินดิจิทัลภาคเอกชน (เช่น Stablecoins) เริ่มมีบทบาทมากขึ้น การมีเงินดิจิทัลที่ออกโดยธนาคารกลางจะช่วยเป็นสมอที่มั่นคงและเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยสำหรับประชาชน

เส้นทางการพัฒนาบาทดิจิทัล: จากโครงการสู่การทดสอบจริง

การพัฒนาบาทดิจิทัลไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน แต่เป็นผลมาจากกระบวนการศึกษา วิจัย และทดสอบอย่างเป็นขั้นตอนและรอบคอบโดยธนาคารแห่งประเทศไทยและพันธมิตร เพื่อให้มั่นใจว่าเทคโนโลยีมีความพร้อมและสามารถนำมาปรับใช้ได้อย่างเหมาะสมกับบริบทของประเทศ

จุดเริ่มต้นจากโครงการ “อินทนนท์”

โครงการพัฒนาบาทดิจิทัลของไทยเริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการในปี 2019 ภายใต้ชื่อ “โครงการอินทนนท์” ซึ่งเป็นการร่วมมือกันระหว่างธนาคารแห่งประเทศไทย สถาบันการเงิน 8 แห่ง และบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำ ในระยะแรก โครงการนี้มุ่งเน้นการทดสอบการใช้งาน CBDC ในระดับสถาบันการเงิน (Wholesale CBDC) เพื่อโอนเงินระหว่างกัน โดยใช้เทคโนโลยีการประมวลผลแบบกระจายศูนย์ (Distributed Ledger Technology: DLT)

โครงการอินทนนท์ได้ดำเนินการต่อเนื่องมาหลายระยะ โดยขยายขอบเขตการทดสอบจากการโอนเงินภายในประเทศ ไปสู่การซื้อขายพันธบัตร และการโอนเงินข้ามประเทศ ซึ่งความสำเร็จของโครงการนี้ได้สร้างองค์ความรู้และความเชื่อมั่นในศักยภาพของเทคโนโลยี และเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาต่อยอดสู่การใช้งานในระดับประชาชนทั่วไป

การขยายผลสู่การทดสอบในภาคประชาชน (Retail CBDC)

หลังจากประสบความสำเร็จในระดับสถาบันการเงิน ธปท. ได้เริ่มศึกษาและพัฒนาบาทดิจิทัลสำหรับภาคประชาชน (Retail CBDC) และได้เริ่มทำการทดสอบในวงจำกัด (Pilot Test) ในช่วงไตรมาสที่ 2 ของปี 2565 การทดสอบนี้มีผู้เข้าร่วมจากหลายภาคส่วน ทั้งพนักงาน ธปท., ประชาชนทั่วไป, ร้านค้า, สถาบันการเงิน และผู้ให้บริการทางการเงินที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน (Non-bank)

วัตถุประสงค์หลักของการทดสอบในวงจำกัดคือเพื่อประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของระบบในสภาพแวดล้อมจริง ศึกษาพฤติกรรมการใช้งานของผู้ใช้ และรวบรวมข้อเสนอแนะเพื่อนำไปปรับปรุงและพัฒนาระบบก่อนที่จะมีการพิจารณาขยายผลการใช้งานในวงกว้างต่อไป การทดสอบนี้ครอบคลุมกิจกรรมพื้นฐาน 3 ด้าน คือ การเติมเงิน การจ่ายเงิน และการโอนเงิน

การยกระดับสู่ความร่วมมือระหว่างประเทศ

นอกจากการพัฒนาเพื่อใช้งานภายในประเทศแล้ว ธปท. ยังได้ร่วมมือกับธนาคารกลางของประเทศอื่นๆ เพื่อศึกษาและทดสอบการใช้ CBDC ในการโอนเงินข้ามประเทศ ตัวอย่างที่สำคัญคือโครงการ mBridge ซึ่งเป็นการร่วมมือกับธนาคารกลางฮ่องกง สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และจีน เพื่อสร้างแพลตฟอร์มกลางสำหรับการโอนเงินระหว่างประเทศด้วย CBDC ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อทำให้การโอนเงินข้ามพรมแดนรวดเร็วขึ้น มีต้นทุนถูกลง และโปร่งใสมากขึ้นกว่าระบบเดิม

ความพร้อมของประเทศไทยในการก้าวสู่สังคมไร้เงินสด

การจะนำบาทดิจิทัลมาบังคับใช้ทั่วประเทศได้นั้น ต้องอาศัยความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานและพฤติกรรมของผู้บริโภค ซึ่งประเทศไทยนับว่ามีปัจจัยสนับสนุนที่แข็งแกร่งอย่างยิ่ง ทำให้ปี 2025 และปีต่อๆ ไป ถูกมองว่าเป็นช่วงเวลาสำคัญของการเปลี่ยนแปลงทางการเงินดิจิทัล

ภูมิทัศน์การเงินดิจิทัลที่แข็งแกร่ง

ประเทศไทยมีอัตราการยอมรับเทคโนโลยีดิจิทัลในระดับสูงมาก ข้อมูลสถิติสะท้อนให้เห็นถึงความพร้อมในหลายมิติ:

• จำนวนบัญชีโมบายแบงก์กิ้ง: มีจำนวนสูงถึงกว่า 107 ล้านบัญชี ซึ่งแสดงให้เห็นว่าประชากรส่วนใหญ่เข้าถึงและคุ้นเคยกับการทำธุรกรรมผ่านโทรศัพท์มือถือ
• อัตราการใช้งาน: ผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตกว่า 95.6% มีการใช้บริการโมบายแบงก์กิ้ง ซึ่งเป็นอัตราที่สูงมากเมื่อเทียบกับประเทศอื่นๆ
• การเติบโตของ PromptPay: ระบบการชำระเงิน PromptPay ได้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่เชื่อมโยงบัญชีธนาคารเข้ากับหมายเลขโทรศัพท์มือถือและเลขประจำตัวประชาชน โดยมีมูลค่าธุรกรรมสูงถึง 47 ล้านล้านบาท สะท้อนถึงการยอมรับการชำระเงินแบบดิจิทัลในวงกว้าง

ปัจจัยเหล่านี้เป็นเครื่องยืนยันว่าคนไทยมีความพร้อมที่จะปรับตัวเข้ากับรูปแบบการชำระเงินใหม่ๆ และลดการพึ่งพาเงินสดลงอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นรากฐานที่สำคัญสำหรับการเปิดตัวบาทดิจิทัลในอนาคต

บทบาทของเงินดิจิทัลรูปแบบอื่นในระบบนิเวศ

นอกเหนือจาก CBDC ที่พัฒนาโดยภาครัฐแล้ว ในระบบนิเวศการเงินดิจิทัลของไทยยังมีการพัฒนาสกุลเงินดิจิทัลที่ออกโดยภาคเอกชน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Stablecoin ที่อ้างอิงมูลค่ากับเงินบาท (Baht-backed Stablecoin) เช่น THBX ซึ่งได้รับความนิยมในตลาดสินทรัพย์ดิจิทัล และเริ่มมีการนำไปใช้ชำระค่าสินค้าและบริการในร้านค้าบางแห่งแล้ว แม้ว่าการใช้งานยังอยู่ในวงจำกัด แต่ก็สะท้อนให้เห็นถึงความต้องการและศักยภาพของเงินในรูปแบบดิจิทัล

การมีอยู่ของเงินดิจิทัลหลากหลายรูปแบบ ทั้งที่ออกโดยภาครัฐและเอกชน จะช่วยกระตุ้นให้เกิดการแข่งขันและนวัตกรรมทางการเงิน ซึ่งท้ายที่สุดแล้วจะเป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภคและระบบเศรษฐกิจโดยรวม

ผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงเมื่อบาทดิจิทัลถูกนำมาใช้

การนำบาทดิจิทัลมาใช้ในวงกว้างจะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญต่อทุกภาคส่วน ตั้งแต่ประชาชนทั่วไปไปจนถึงภาคธุรกิจและระบบเศรษฐกิจมหภาค

สำหรับประชาชนทั่วไป

การมาถึงของบาทดิจิทัลจะทำให้การใช้จ่ายในชีวิตประจำวันสะดวกสบายและปลอดภัยยิ่งขึ้น ประชาชนจะมีทางเลือกในการชำระเงินเพิ่มขึ้นนอกเหนือจากเงินสด บัตรเครดิต หรือโมบายแบงก์กิ้ง การโอนเงินอาจทำได้ทันทีและมีต้นทุนที่ต่ำลง นอกจากนี้ยังช่วยลดความเสี่ยงจากการพกพาเงินสดจำนวนมาก ลดปัญหาเงินทอน และลดความเสี่ยงจากธนบัตรปลอม อย่างไรก็ตาม การปรับตัวเพื่อเรียนรู้การใช้งานเทคโนโลยีใหม่ก็เป็นสิ่งจำเป็น

สำหรับร้านค้าและภาคธุรกิจ

ภาคธุรกิจ โดยเฉพาะร้านค้าขนาดเล็กและขนาดกลาง จะได้รับประโยชน์อย่างมากจากต้นทุนการรับชำระเงินที่ลดลงเมื่อเทียบกับการรับบัตรเครดิตซึ่งมีค่าธรรมเนียมสูง การรับชำระเงินด้วยบาทดิจิทัลจะทำให้ร้านค้าได้รับเงินทันที ช่วยเพิ่มสภาพคล่องให้กับธุรกิจ นอกจากนี้ คุณสมบัติ “Programmability” ของบาทดิจิทัลยังอาจเปิดโอกาสให้นักพัฒนาสามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมและบริการทางการเงินรูปแบบใหม่ๆ ที่เชื่อมต่อกับการชำระเงินได้โดยตรง

ความท้าทายและประเด็นที่ต้องพิจารณา

แม้ว่าบาทดิจิทัลจะมีประโยชน์มากมาย แต่ก็ยังมีความท้าทายหลายประการที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ:

• ความปลอดภัยทางไซเบอร์: การป้องกันการแฮกข้อมูล การโจรกรรม และการฉ้อโกงในระบบดิจิทัลเป็นเรื่องที่มีความสำคัญสูงสุด
• ความเป็นส่วนตัวของข้อมูล: ต้องมีการออกแบบระบบที่สมดุลระหว่างการป้องกันอาชญากรรมทางการเงินกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้งาน
• การเข้าถึงอย่างทั่วถึง: ต้องมั่นใจว่าประชาชนทุกกลุ่ม โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้พิการ หรือผู้ที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกล สามารถเข้าถึงและใช้งานบาทดิจิทัลได้ เพื่อไม่ให้ใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
• ผลกระทบต่อสถาบันการเงิน: ต้องมีการบริหารจัดการผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับธนาคารพาณิชย์ หากประชาชนหันมาถือครองบาทดิจิทัลแทนเงินฝากจำนวนมาก

อนาคตการเงินไทยในยุคใหม่

สรุปได้ว่า การเปลี่ยนผ่านสู่ยุค บาทดิจิทัล ถือเป็นวิวัฒนาการที่สำคัญของระบบการเงินไทย ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี แต่เป็นการวางรากฐานใหม่ให้กับเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศโดยรวม จากการศึกษาและทดสอบอย่างเป็นระบบของธนาคารแห่งประเทศไทย ประกอบกับความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานและพฤติกรรมของผู้บริโภค ทำให้ประเทศไทยอยู่ในตำแหน่งที่ดีในการก้าวสู่สังคมไร้เงินสดอย่างเต็มศักยภาพ

แม้จะยังมีความท้าทายรออยู่ข้างหน้า แต่ประโยชน์ในระยะยาวทั้งในด้านประสิทธิภาพ ความโปร่งใส และการสร้างโอกาสทางนวัตกรรมการเงิน ถือเป็นเป้าหมายที่คุ้มค่า การเตรียมความพร้อมและติดตามข้อมูลข่าวสารจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด จะช่วยให้ทุกภาคส่วนสามารถปรับตัวและได้รับประโยชน์สูงสุดจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ ซึ่งจะนำพาระบบการเงินของไทยให้ก้าวไปสู่อนาคตที่ยั่งยืนและทันสมัยยิ่งขึ้น

“`