สแกนจ่ายมีหนาว! ภาษีคาร์บอนส่วนบุคคลเริ่มแล้ว

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ยุคใหม่ของการรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม ด้วยการประกาศใช้นโยบายภาษีคาร์บอนอย่างเป็นทางการในปี 2568 มาตรการดังกล่าวถือเป็นเครื่องมือสำคัญทางเศรษฐศาสตร์เพื่อจัดการกับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และส่งเสริมการบริโภคที่ยั่งยืนในระดับประเทศ

• ประเทศไทยจะเริ่มบังคับใช้ภาษีคาร์บอนในปี 2568 โดยกำหนดอัตราเริ่มต้นที่ 200 บาทต่อเมตริกตันคาร์บอนไดออกไซด์
• ในระยะแรก ภาษีจะถูกนำไปใช้กับผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งอาจส่งผลให้ต้นทุนของสินค้าและบริการที่เกี่ยวข้องปรับตัวสูงขึ้นเล็กน้อย
• รัฐบาลมีแผนเปิดตัวแอปพลิเคชัน ‘Carbon Wallet’ เพื่อเป็นเครื่องมือช่วยคำนวณและสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับการปล่อยคาร์บอนจากการใช้จ่ายส่วนบุคคล
• นโยบายนี้เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

สแกนจ่ายมีหนาว! ภาษีคาร์บอนส่วนบุคคลเริ่มแล้ว คือประเด็นที่กำลังได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง ภายหลังรัฐบาลได้ยืนยันการเริ่มบังคับใช้มาตรการภาษีคาร์บอนตั้งแต่ปี 2568 เป็นต้นไป โดยนโยบายนี้ไม่ใช่การเก็บภาษีโดยตรงจากรายได้ของประชาชน แต่เป็นภาษีทางอ้อมที่ถูกรวมอยู่ในราคาสินค้าและบริการที่มีการปล่อยคาร์บอนในกระบวนการผลิตหรือการขนส่ง โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อสร้างแรงจูงใจให้ทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคหันมาใส่ใจต่อผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมมากขึ้น พร้อมกันนี้ยังมีการเปิดตัวโครงการนำร่อง ‘Carbon Wallet’ ในพื้นที่กรุงเทพมหานครช่วงไตรมาสที่ 4 ของปี 2568 เพื่อเป็นกลไกสนับสนุนให้ประชาชนสามารถติดตามคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของตนเองได้

นโยบายนี้ถือเป็นก้าวสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นของประเทศไทยในการแก้ไขปัญหาสภาวะโลกร้อนและปรับโครงสร้างเศรษฐกิจไปสู่รูปแบบคาร์บอนต่ำ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตและค่าครองชีพในหลายมิติ การทำความเข้าใจในหลักการและรายละเอียดของภาษีคาร์บอนจึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคนเพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น

ภาพรวมนโยบายภาษีคาร์บอนของประเทศไทย

นโยบายภาษีคาร์บอนเป็นเครื่องมือทางการคลังที่รัฐบาลทั่วโลกนำมาใช้เพื่อกำหนดต้นทุนให้กับการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยเฉพาะก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของภาวะโลกร้อน สำหรับประเทศไทย การนำมาตรการนี้มาใช้ถือเป็นการปฏิบัติตามพันธกรณีระหว่างประเทศและเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ชาติที่ต้องการมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero Emissions) ในอนาคต

เหตุผลและความสำคัญของการเริ่มใช้ภาษีคาร์บอน

การตัดสินใจบังคับใช้ภาษีคาร์บอนมีรากฐานมาจากความจำเป็นเร่งด่วนในการจัดการกับวิกฤตสภาพภูมิอากาศ การปล่อยให้การปล่อยมลพิษเป็นกิจกรรมที่ไม่มีต้นทุน (Cost-free) ทำให้ภาคธุรกิจและอุตสาหกรรมขาดแรงจูงใจในการลงทุนกับเทคโนโลยีสะอาดหรือปรับปรุงกระบวนการผลิตให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การกำหนด “ราคา” ให้กับคาร์บอนผ่านระบบภาษี จะทำให้ต้นทุนทางสิ่งแวดล้อมที่แท้จริงถูกสะท้อนในกลไกตลาด ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในวงกว้าง ตั้งแต่การเลือกใช้พลังงาน การออกแบบผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงการตัดสินใจของผู้บริโภค นอกจากนี้ การมีกฎหมายภายในประเทศที่สอดคล้องกับมาตรฐานสากล เช่น มาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของสหภาพยุโรป (EU-CBAM) ยังช่วยรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าส่งออกของไทยในตลาดโลกอีกด้วย

กลุ่มเป้าหมายและผู้ที่ได้รับผลกระทบ

ในระยะเริ่มต้น กลุ่มเป้าหมายหลักของภาษีคาร์บอนคือผู้ผลิตและผู้นำเข้าผลิตภัณฑ์เชื้อเพลิงฟอสซิล เช่น น้ำมันเบนซินและดีเซล อย่างไรก็ตาม ผลกระทบของภาษีไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในกลุ่มนี้ แต่จะถูกส่งผ่านไปยังผู้มีส่วนได้ส่วนเสียตลอดห่วงโซ่อุปทานในลักษณะของต้นทุนที่เพิ่มขึ้น

• ภาคอุตสาหกรรมและการขนส่ง: ธุรกิจที่พึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นหลัก เช่น ภาคการขนส่ง โลจิสติกส์ และโรงงานอุตสาหกรรม จะเผชิญกับต้นทุนการดำเนินงานที่สูงขึ้น และจำเป็นต้องหาแนวทางในการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานหรือเปลี่ยนไปใช้พลังงานทางเลือก
• ภาคเกษตรกรรม: แม้จะไม่ได้เป็นเป้าหมายโดยตรง แต่การใช้เครื่องจักรกลการเกษตรที่ใช้น้ำมันดีเซลก็อาจมีต้นทุนสูงขึ้น
• ผู้บริโภคทั่วไป: ประชาชนจะได้รับผลกระทบทางอ้อมผ่านราคาสินค้าและบริการที่ปรับตัวสูงขึ้นเล็กน้อย โดยเฉพาะค่าเดินทาง ค่าขนส่ง และสินค้าอุปโภคบริโภคที่ต้องอาศัยโลจิสติกส์ในการกระจายสินค้า ซึ่งเป็นที่มาของแนวคิดว่าทุกการ “สแกนจ่าย” อาจมีต้นทุนคาร์บอนแฝงอยู่

กรอบเวลาและกำหนดการบังคับใช้

รัฐบาลได้กำหนดแผนการดำเนินงานสำหรับนโยบายภาษีคาร์บอนอย่างเป็นขั้นตอน เพื่อให้ภาคส่วนต่างๆ มีเวลาในการปรับตัว โดยมีกรอบเวลาที่สำคัญดังนี้:

1. ปี 2568 (ค.ศ. 2025): เริ่มบังคับใช้ภาษีคาร์บอนอย่างเป็นทางการ โดยเริ่มต้นจากผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิงเป็นลำดับแรก
2. ไตรมาสที่ 4 ปี 2568: เปิดตัวโครงการนำร่องแอปพลิเคชัน ‘Carbon Wallet’ ในเขตกรุงเทพมหานคร เพื่อทดสอบระบบและสร้างการรับรู้ในหมู่ประชาชน
3. หลังจากปี 2568: มีแผนขยายขอบเขตการจัดเก็บภาษีไปยังภาคส่วนอื่นๆ เช่น ภาษีคาร์บอนทางตรงจากกระบวนการผลิตในภาคอุตสาหกรรม และการปรับปรุงอัตราภาษีสรรพสามิตสำหรับสินค้าที่ปล่อยคาร์บอนสูง เช่น รถยนต์ เพื่อให้สอดคล้องกับเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกของประเทศในระยะยาว

เจาะลึกรายละเอียดภาษีคาร์บอนส่วนบุคคล

แม้จะถูกเรียกว่า “ภาษีคาร์บอนส่วนบุคคล” แต่ในทางปฏิบัติแล้ว มาตรการนี้ไม่ใช่การเก็บภาษีจากบุคคลโดยตรง แต่เป็นการใช้กลไกราคาเพื่อสะท้อนต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อมของการปล่อยคาร์บอนในกิจกรรมทางเศรษฐกิจต่างๆ ซึ่งท้ายที่สุดแล้วภาระต้นทุนส่วนหนึ่งจะถูกส่งต่อไปยังผู้บริโภคในฐานะผู้ใช้สินค้าและบริการปลายทาง

คำจำกัดความและหลักการทำงาน

ภาษีคาร์บอนส่วนบุคคล คือ ภาษีทางอ้อมที่ถูกผนวกเข้าไปในราคาสินค้าและบริการตามปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่ถูกปล่อยออกมาในวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์นั้นๆ หลักการทำงานคือการเก็บภาษี ณ ต้นทาง (Upstream) เช่น จากผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าเชื้อเพลิง เมื่อผู้ผลิตมีต้นทุนเพิ่มขึ้นจากการเสียภาษี พวกเขาก็จะบวกต้นทุนส่วนนี้เข้าไปในราคาขายส่ง ซึ่งจะส่งผลต่อราคาขายปลีกในที่สุด ด้วยวิธีนี้ ทุกครั้งที่ผู้บริโภคซื้อสินค้าหรือบริการที่ใช้พลังงานฟอสซิลเป็นปัจจัยการผลิตหรือการขนส่ง เท่ากับว่าพวกเขากำลังร่วมรับผิดชอบต่อต้นทุนคาร์บอนที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว

อัตราการจัดเก็บและวิธีคำนวณเบื้องต้น

ในระยะเริ่มต้น รัฐบาลไทยได้กำหนดอัตราภาษีคาร์บอนไว้ที่ 200 บาทต่อเมตริกตันของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO2e) ภาษีนี้จะถูกคำนวณและรวมเข้าไปในโครงสร้างภาษีสรรพสามิตที่มีอยู่เดิม โดยเฉพาะในกลุ่มผลิตภัณฑ์น้ำมันเชื้อเพลิง

ตัวอย่างการคำนวณผลกระทบต่อราคาน้ำมัน:

• น้ำมันดีเซล: โดยทั่วไป น้ำมันดีเซล 1 ลิตร จะปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 0.0026 เมตริกตัน
• การคำนวณภาษี: 0.0026 ตัน CO2/ลิตร × 200 บาท/ตัน CO2 = 0.52 บาทต่อลิตร
• น้ำมันเบนซิน: น้ำมันเบนซิน 1 ลิตร จะปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 0.0023 เมตริกตัน
• การคำนวณภาษี: 0.0023 ตัน CO2/ลิตร × 200 บาท/ตัน CO2 = 0.46 บาทต่อลิตร

จากตัวอย่างจะเห็นได้ว่าผลกระทบต่อราคาขายปลีก ณ สถานีบริการน้ำมันอาจไม่สูงมากนักในระยะแรก แต่สำหรับผู้ที่ใช้รถยนต์เป็นประจำหรือภาคธุรกิจที่ต้องใช้น้ำมันในปริมาณมาก ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นนี้จะสะสมและกลายเป็นค่าใช้จ่ายที่สำคัญเมื่อเวลาผ่านไป

Carbon Wallet: เครื่องมือติดตามคาร์บอนฟุตพริ้นท์

เพื่อส่งเสริมให้มาตรการภาษีคาร์บอนเกิดประสิทธิภาพสูงสุดในแง่ของการสร้างความตระหนักรู้ รัฐบาลจึงได้ริเริ่มโครงการ ‘Carbon Wallet’ ซึ่งเป็นแอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟนที่ออกแบบมาเพื่อช่วยให้ผู้ใช้สามารถคำนวณและติดตามปริมาณการปล่อยคาร์บอนที่เกิดจากการใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน หลักการทำงานเบื้องต้นคือการเชื่อมโยงข้อมูลการใช้จ่ายผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์กับการประเมินค่าคาร์บอนของสินค้าและบริการแต่ละประเภท เพื่อแสดงผลเป็น “คาร์บอนฟุตพริ้นท์” ส่วนบุคคลให้ผู้ใช้ได้รับทราบ โครงการนำร่องที่จะเริ่มต้นในกรุงเทพฯ ช่วงปลายปี 2568 จะเป็นบททดสอบสำคัญของแนวคิดนี้ และอาจนำไปสู่การพัฒนาระบบแรงจูงใจอื่นๆ ในอนาคต เช่น การให้รางวัลแก่ผู้ที่สามารถลดการปล่อยคาร์บอนของตนเองได้สำเร็จ

ผลกระทบต่อค่าครองชีพ 2568 และภาคธุรกิจ

การบังคับใช้ภาษีคาร์บอนย่อมนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงทั้งในระดับจุลภาคและมหภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมิติของค่าครองชีพและต้นทุนการดำเนินธุรกิจ ซึ่งเป็นประเด็นที่ทุกฝ่ายให้ความสำคัญ

ผลกระทบทางอ้อมต่อผู้บริโภค

แม้รัฐบาลจะยืนยันว่าการออกแบบกลไกราคาคาร์บอนได้คำนึงถึงการลดผลกระทบต่อประชาชนให้มากที่สุด แต่ก็เป็นที่คาดการณ์ได้ว่าต้นทุนที่เพิ่มขึ้นในภาคการผลิตและการขนส่งจะถูกส่งต่อไปยังผู้บริโภคอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

รัฐบาลยืนยันว่าจะมีการบริหารจัดการโครงสร้างราคาพลังงานเพื่อไม่ให้ภาษีคาร์บอนส่งผลกระทบต่อต้นทุนราคาน้ำมันขายปลีกอย่างมีนัยสำคัญในระยะแรก อย่างไรก็ตาม ผลกระทบในระยะยาวจะขึ้นอยู่กับการปรับตัวของภาคธุรกิจและนโยบายสนับสนุนจากภาครัฐ

ผลกระทบที่ประชาชนทั่วไปจะสัมผัสได้มากที่สุด คือ การเพิ่มขึ้นของค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ทุกครั้งที่สแกนจ่ายค่าบริการเรียกรถ, ค่าขนส่งพัสดุ, ค่าอาหารเดลิเวอรี่ หรือแม้แต่การซื้อสินค้าในซูเปอร์มาร์เก็ต ราคาที่จ่ายไปนั้นได้แฝงต้นทุนคาร์บอนเอาไว้แล้ว การเปลี่ยนแปลงนี้อาจไม่เด่นชัดในธุรกรรมเดียว แต่จะค่อยๆ สะสมและส่งผลต่อภาระค่าครองชีพ 2568 โดยรวม โดยเฉพาะในครัวเรือนที่มีรายได้น้อยซึ่งมีความอ่อนไหวต่อการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าอุปโภคบริโภคมากกว่า

ความท้าทายของภาคธุรกิจและอุตสาหกรรม

สำหรับภาคธุรกิจ ภาษีคาร์บอนถือเป็นทั้งความท้าทายและโอกาสในเวลาเดียวกัน ความท้าทายที่สำคัญคือต้นทุนการดำเนินงานที่สูงขึ้น โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานเข้มข้น (Energy-intensive) เช่น ซีเมนต์ เหล็ก ปิโตรเคมี รวมถึงภาคการขนส่งและโลจิสติกส์ ธุรกิจเหล่านี้จำเป็นต้องทบทวนกระบวนการทำงานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน หรือพิจารณาลงทุนในเทคโนโลยีสะอาดและพลังงานหมุนเวียน ซึ่งต้องใช้เงินลงทุนสูงในระยะแรก นอกจากนี้ ธุรกิจยังต้องเตรียมความพร้อมด้านการวัดผลและรายงานข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของตนเอง เพื่อให้สอดคล้องกับกฎระเบียบที่จะเข้มงวดขึ้นในอนาคต

การเปรียบเทียบกับมาตรการในต่างประเทศ

การนำภาษีคาร์บอนมาใช้ของไทยไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระแสโลกที่กำลังมุ่งสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ การดำเนินการของไทยนับว่าสอดคล้องกับแนวทางของหลายประเทศ

• สิงคโปร์: ในภูมิภาคอาเซียน สิงคโปร์เป็นประเทศแรกที่เริ่มใช้ภาษีคาร์บอนมาตั้งแต่ปี 2562 และมีแผนจะปรับเพิ่มอัตราภาษีขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นต้นแบบที่แสดงให้เห็นถึงความจริงจังในการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อม การที่ประเทศไทยก้าวมาเป็นประเทศที่ 2 ในอาเซียนที่ใช้มาตรการนี้ จึงเป็นการยกระดับภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือในเวทีสากล
• สหภาพยุโรป (EU): มาตรการ CBAM ของ EU ที่จะเริ่มบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบในอนาคตอันใกล้ จะกำหนดให้ผู้นำเข้าสินค้าบางประเภทต้องจ่ายค่าธรรมเนียมคาร์บอนตามปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในกระบวนการผลิต การที่ไทยเริ่มใช้ภาษีคาร์บอนภายในประเทศ จะช่วยลดภาระของผู้ส่งออกไทยเมื่อต้องส่งสินค้าไปยังยุโรป และทำให้สินค้าไทยยังคงแข่งขันในตลาดโลกได้

มาตรการสนับสนุนและทิศทางในอนาคต

การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำจำเป็นต้องอาศัยมากกว่าแค่มาตรการทางภาษี แต่ต้องมีนโยบายสนับสนุนที่ครบวงจรและวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนสำหรับอนาคต

บทบาทภาครัฐในการลดผลกระทบเชิงลบ

เพื่อให้การบังคับใช้ภาษีคาร์บอนเป็นไปอย่างราบรื่นและไม่สร้างภาระให้แก่ประชาชนและผู้ประกอบการมากเกินไป ภาครัฐมีบทบาทสำคัญในการออกมาตรการสนับสนุนต่างๆ เช่น การนำรายได้จากภาษีคาร์บอนกลับมาใช้ในรูปแบบของเงินอุดหนุนสำหรับกลุ่มเปราะบาง, การให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับการลงทุนในเทคโนโลยีสีเขียว, หรือการจัดตั้งกองทุนเพื่อสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาพลังงานสะอาด สิ่งเหล่านี้จะช่วยลดแรงกระแทกจากการเปลี่ยนแปลงและทำให้ทุกภาคส่วนสามารถปรับตัวได้อย่างยั่งยืน

โอกาสในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสีเขียว

ในอีกด้านหนึ่ง ภาษีคาร์บอนยังเป็นตัวเร่งสำคัญที่สร้างโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) เช่น ธุรกิจที่ปรึกษาด้านสิ่งแวดล้อม, การผลิตและติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์, การพัฒนายานยนต์ไฟฟ้า (EV) และโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง, รวมถึงการเกษตรแบบยั่งยืน ธุรกิจที่สามารถปรับตัวและนำเสนอนวัตกรรมที่ช่วยลดการปล่อยคาร์บอนได้ จะมีความได้เปรียบในการแข่งขันและสามารถเข้าถึงตลาดใหม่ๆ ที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืนได้มากขึ้น

การขยายขอบเขตภาษีในระยะถัดไป

นโยบายภาษีคาร์บอนของไทยถูกออกแบบมาให้มีการพัฒนาและขยายขอบเขตอย่างต่อเนื่อง นอกจากการเก็บภาษีจากเชื้อเพลิงแล้ว ในอนาคตคาดว่าจะมีการปรับปรุงโครงสร้างภาษีสรรพสามิตสำหรับสินค้าอื่นๆ ที่มีการปล่อยคาร์บอนสูง ตัวอย่างที่ชัดเจนคือกลุ่มยานยนต์ ซึ่งจะมีเกณฑ์การจัดเก็บภาษีที่เข้มงวดขึ้นตามปริมาณการปล่อย CO2

จากตารางจะเห็นว่ารถยนต์ที่มีการปล่อยมลพิษสูงจะถูกเก็บภาษีในอัตราที่สูงขึ้นอย่างชัดเจน ซึ่งจะเป็นแรงจูงใจให้ผู้บริโภคหันมาเลือกซื้อรถยนต์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เช่น รถยนต์ไฮบริด หรือรถยนต์ไฟฟ้า และกระตุ้นให้ผู้ผลิตรถยนต์นำเสนอเทคโนโลยีที่สะอาดสู่ตลาด

สรุป: การเตรียมความพร้อมสู่ยุคภาษีคาร์บอน

การมาถึงของภาษีคาร์บอนส่วนบุคคลในปี 2568 ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญของประเทศไทยในการเดินทางสู่สังคมคาร์บอนต่ำ แม้ว่าในระยะแรกจะเริ่มต้นจากการเก็บภาษีทางอ้อมผ่านราคาน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อค่าครองชีพและต้นทุนทางธุรกิจอยู่บ้าง แต่นี่คือมาตรการที่จำเป็นเพื่อสร้างอนาคตที่ยั่งยืนและรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ใช่ภาระของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความท้าทายร่วมกันของทุกภาคส่วนในสังคม

สำหรับผู้บริโภค การตระหนักรู้ถึงคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่แฝงอยู่ในการใช้จ่ายประจำวันผ่านเครื่องมืออย่าง Carbon Wallet และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคโดยเลือกใช้สินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น จะเป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงจากฝั่งอุปสงค์ ขณะที่ภาคธุรกิจจำเป็น